De moderne spelcomputer is veranderd van een product in een dienst. En dat is naar mijn mening een serieus probleem.

Sony verkoopt allang niet meer alleen hardware. Het bedrijf verkoopt toegang. Toegang tot online functies, toegang tot digitale aankopen, toegang tot cloudopslag en uiteindelijk zelfs toegang tot je eigen bibliotheek. Dat verschil lijkt klein, maar het verandert fundamenteel wat bezit nog betekent.

De illusie van bezit

Koop je een digitale game via de PlayStation Store, dan koop je in werkelijkheid geen eigendom meer. Hoewel het woord ‘kopen’ suggereert dat een game van jou is, blijkt dat in de praktijk vaak een illusie. Je koopt een licentie die Sony op elk moment kan aanpassen of intrekken. Games verdwijnen regelmatig uit digitale winkels door verlopen licenties of gewijzigde contracten. Als je geluk hebt verdwijnt alleen de online functionaliteit van een game en blijft de game technisch speelbaar, maar in veel gevallen wordt een game volledig onbruikbaar gemaakt.

In presentaties van de ‘Stop Killing Games’-beweging wordt zelfs gesteld dat games soms niet om technische redenen verdwijnen, maar omdat uitgevers vrezen dat spelers anders geen nieuwe titels meer kopen.

Dat klinkt misschien overdreven, maar we hebben dit al vaker gezien. Ubisoft trok eerder al de stekker uit oudere online titels en maakte ze volledig onbruikbaar, zoals The Crew. Die game werd zelfs verwijderd uit de bibliotheken van gebruikers. Maar ook Nintendo is er niet vies van. Het bedrijf sloot de complete digitale winkels van de Wii U en Nintendo 3DS omdat gebruikers te lang op oudere hardware bleven hangen en Nintendo spelers richting de Switch wilde bewegen. Google Stadia verdween volledig van de markt en daarmee verdween ook de complete digitale bibliotheek van gebruikers.

De tolpoort van de poortwachter

Bij fysieke games had je tenminste nog iets tastbaars. Een disc werkte twintig jaar later vaak nog steeds. Je kon een game uitlenen, verkopen of tweedehands kopen voor een normale prijs. Dat model staat inmiddels zwaar onder druk. Sony stimuleert digitale verkoop al jaren agressief. Niet alleen via de PlayStation Store, maar ook via consoles zonder discdrive.

En precies daar zit misschien wel het grootste gevaar.

Zodra fysieke media verdwijnen, verdwijnt ook concurrentie. Een digitale PlayStation-game koop je dan uitsluitend via Sony zelf. Geen aanbiedingen van lokale winkels, prijsstunts van webshops, tweedehandsmarkt of budgetbakken. Alleen de prijs die Sony bepaalt.

Wie vandaag de PlayStation Store opent ziet al hoe dat eruitziet. Digitale games van jaren oud zijn in veel gevallen zelfs duurder geworden. Waar je een paar jaar geleden nog 59,99 euro betaalde voor een grote release, ligt die prijs tegenwoordig regelmatig op 79,99 euro. Terwijl fysieke versies vaak voor een fractie van dat bedrag in winkels liggen. Het ontbreken van echte digitale concurrentie houdt prijzen kunstmatig hoog.

Op pc bestaat dat probleem veel minder dankzij concurrerende winkels als Steam, GOG, Epic Games Store en Humble Bundle. Het zijn platforms die soms al decennialang bestaan en waar games die je jaren geleden kocht nog steeds opnieuw te downloaden zijn op moderne hardware. Op consoles blijft de fabrikant de poortwachter. Dat betekent vaak dat oudere games niet meer werken op nieuwe systemen of opnieuw gekocht moeten worden.

Daar komt nog iets bij. Online spelen, iets dat op pc al decennialang gratis is, zit op consoles achter een betaalmuur. Wie op PlayStation met vrienden wil gamen moet een PlayStation Plus-abonnement afsluiten. Dat abonnement is de afgelopen jaren fors duurder geworden. Je betaalt dus niet alleen honderden euro’s voor de hardware en tientallen euro’s per game, maar ook nog jaarlijks een flink bedrag om multiplayer überhaupt te mogen gebruiken.

Dat was vroeger nog te verdedigen toen online infrastructuur nieuw was. Inmiddels voelt het vooral als een tolpoort.

De rekening komt bij de gamer terecht

Waarom wordt het steeds duurder? Omdat beursgenoteerde bedrijven elk jaar meer winst moeten laten zien, aandeelhouders tevreden moeten houden en op papier moeten blijven groeien. Maar de piek lijkt voorbij. Tijdens de coronaperiode beleefde de game-industrie recordjaren, maar inmiddels lopen gebruikersaantallen terug. Studio’s sluiten, duizenden werknemers verliezen hun baan en uitgevers proberen die tegenvallende groei op te vangen met hogere prijzen en duurdere abonnementen.

En met de opkomst van apparaten als de Steam Deck krijgt Sony voor het eerst serieuze concurrentie buiten het traditionele consolemodel. De PlayStation 4 is nog steeds enorm populair en veel spelers zien nauwelijks reden om een PlayStation 5 aan te schaffen. Ondertussen stappen steeds meer gamers over naar pc of handheld pc’s, simpelweg omdat die meer vrijheid bieden.

Altijd online, altijd afhankelijk

Ondertussen worden consoles steeds afhankelijker van permanente online controle. Games ontvangen verplichte patches van tientallen gigabytes. Accounts moeten gekoppeld blijven. Voor sommige titels werkt zelfs de singleplayer niet zonder verificatie via internet. Sony experimenteert al langer met systemen die periodiek online contact vereisen voor licentiecontrole. Als die ontwikkeling doorzet, kan de PS6 zomaar een apparaat worden dat zichzelf beperkt zodra het langere tijd geen verbinding met Sony’s servers heeft gemaakt.

En stel je voor dat Sony besluit nieuwe voorwaarden door te voeren. Dat gebeurt nu al regelmatig. Akkoord gaan is verplicht. Doe je dat niet, dan verlies je toegang tot online functies, aankopen of zelfs je account. Het bizarre is dat consumenten dit normaal zijn gaan vinden. Stel je voor dat een autofabrikant plotseling nieuwe voorwaarden eist voordat je de motor nog mag starten.

Toch accepteren miljoenen spelers het zonder protest.

Het meest opvallende is misschien nog wel dat consoles ooit juist populair werden door hun eenvoud. Geen gedoe zoals op pc. Gewoon spelen. Inmiddels zijn moderne consoles veranderd in streng gecontroleerde ecosystemen waarin de gebruiker steeds minder vrijheid heeft. Je mag niet zelf bepalen waar je games koopt, hardware niet vrij aanpassen, software niet buiten de goedgekeurde winkel installeren. Zelfs back-ups maken van aangekochte content wordt steeds ingewikkelder.

Sterker nog, wie savegames veilig wil back-uppen via de cloud, is afhankelijk van een PlayStation Plus-abonnement. Op de PS5 is het niet eens mogelijk om savegames simpelweg naar een externe schijf te kopiëren en ze daarna op een andere console terug te zetten. Daarvoor moet je gebruik maken van Sony’s abonnementsdienst.

Het vrije alternatief lonkt

De ironie is dat pc-gaming, ooit gezien als het ingewikkelde alternatief, tegenwoordig op veel vlakken juist vrijer is. Games zijn goedkoper, online spelen is gratis, mods zijn toegestaan en je bent niet volledig afhankelijk van één fabrikant. Zelfs oude games blijven speelbaar dankzij communitypatches en onafhankelijke platforms als GOG.

Daarbij is de Steam Machine in aantocht. Dit is een pc, gemaakt door Valve. Hoewel het komt geïnstalleerd met Linux, ben je vrij om ermee te doen wat je wil. Dat betekent naast modden, mods installeren, andere platforms dan Steam gebruiken (dus ook GOG, Ubisoft en zelfs Epic Games), ook gewoon Windows op het apparaat mag installeren als je wil. Dat is precies de openheid die gamers willen en die we nodig hebben en waarom de pc (of Steam Machine) een veel logischere keuze is.

Natuurlijk zal de PlayStation 6 technisch indrukwekkend worden. Snellere hardware, ray tracing, AI-upscaling en waarschijnlijk weer een handvol sterke exclusives. Maar op een bepaald moment moet de vraag gesteld worden hoeveel vrijheid consumenten nog willen inleveren voor iets mooiere graphics.

Want wat koop je straks eigenlijk nog? Een spelcomputer, of slechts toestemming om tijdelijk gebruik te maken van een gesloten systeem waar iemand anders alle regels bepaalt?

Uiteindelijk moeten we onszelf de vraag stellen: waar gaat gamen eigenlijk over? Als je de marketingmachines van Sony mag geloven, draait de toekomst uitsluitend om meer teraflops, complexere raytracing en nog hogere resoluties. Maar voor de echte gamer gaat het daar nooit over.

De mooiste herinneringen worden niet gevormd door de scherpte van een schaduw of de framerate van een explosie. Ze worden gevormd door de avonturen die we beleven, de werelden waarin we verdwalen en de vriendschappen die we sluiten. Echte gamers zeuren niet online over welk apparaat de meeste ‘power’ heeft; ze gamen. Je hoort hen niet schreeuwen over waarom hun hardware superieur is, want ze zijn te druk met genieten van de game zelf.

Maar dat genieten wordt steeds vaker gegijzeld door een model dat draait om controle in plaats van passie. De keuze voor een open alternatief, zoals de nieuwe Steam Machine, is dan ook geen keuze tegen graphics, maar een keuze vóór eigendom. Het is de vrijheid om je passie te delen met vrienden zonder dat daar een maandelijks tol-abonnement tussen zit. Het is de zekerheid dat je bibliotheek over tien jaar nog steeds van jou is.

De PlayStation 6 zal ongetwijfeld een technisch hoogstandje zijn. Maar in een wereld waar je misschien wel voor 1000 euro slechts “toestemming” koopt om tijdelijk mee te mogen doen in Sony’s speeltuin, terwijl er vrije, krachtige alternatieven klaarluisteren, is de conclusie onvermijdelijk. Je moet tegenwoordig wel heel erg gek zijn om nog een PS6 te willen.

Het bericht Je moet wel gek zijn om een PS6 te willen verscheen eerst op TijdloosGamen.

Volgens recente uitspraken van FPGA-ontwikkelaar Jotego lijkt dat laatste scenario niet ondenkbaar. In een interview met het YouTube-kanaal Creativo en Japón, waar ook Plaion bij betrokken is, wordt voorzichtig gehint naar een tweede consoleproject dat al in ontwikkeling zou zijn.

AES+ is de moderne interpretatie van klassiek zoals van de SMD naar de SMD2

De Neo Geo AES staat bekend als een van de meest iconische consoles uit de jaren ’90. De nieuwe AES+ is volgens betrokken ontwikkelaars geen simpele heruitgave, maar een herinterpretatie van het originele ontwerp.

Jotego vergelijkt het verschil met de overgang van de Sega Mega Drive naar latere revisies: dezelfde architectuur, maar intern efficiënter opgebouwd. Chips zijn samengevoegd, stroomverbruik ligt lager en de betrouwbaarheid is hoger.

Dat sluit aan bij een bredere trend binnen hardwareontwikkeling. Waar klassieke systemen vaak uit meerdere losse componenten bestonden, worden moderne varianten compacter en efficiënter geproduceerd zonder de oorspronkelijke werking te veranderen. In eerdere artikelen zagen we al hoe technologische evolutie bestaande concepten toegankelijker maakt voor een nieuw publiek.

Veel klassieke consoles zijn inmiddels tot in detail gereconstrueerd op FPGA-platformen zoals MiSTer. Die implementaties vormen een belangrijke basis voor nieuwe hardware, maar moeten nog worden aangepast en geoptimaliseerd voordat ze geschikt zijn voor productie als vaste chips (ASIC).

Focus op authenticiteit: beeld, geluid en input

Een belangrijk punt binnen de community is de vraag hoe ‘authentiek’ de AES+ daadwerkelijk zal zijn. Volgens de eerste informatie ligt daar juist de nadruk.

Zo zou de console RGB-output via de originele AV-poort ondersteunen, een analoge videoconversie gebruiken die overeenkomt met het originele circuit en geen merkbare input lag hebben doordat controllers direct op de hardware zijn aangesloten.

Op audiogebied is zelfs gekozen om bepaalde moderne verbeteringen terug te draaien. Jotego geeft aan dat een interpolatiefilter, wel aanwezig in de MiSTer-implementatie, bewust is verwijderd om het geluid identiek te houden aan het origineel.

ASIC versus FPGA: een bewuste keuze

Op technisch vlak valt vooral de keuze voor ASIC-chips op, in plaats van FPGA. Waar FPGA-oplossingen flexibel zijn en updates mogelijk maken, ligt de focus hier op een vaste implementatie van het originele ontwerp.

Volgens de ontwikkelaars is dat logisch: de SNK-hardware is inmiddels volledig gedocumenteerd. Daardoor kan de logica één-op-één worden nagebouwd zonder de noodzaak voor latere correcties.

Het resultaat is een systeem dat zich gedraagt als originele hardware, maar met moderne productievoordelen zoals: lagere warmteontwikkeling, betere energie-efficiëntie en hogere betrouwbaarheid op lange termijn (een FPGA kan na vele jaren intensief gebruik minder stabiel worden of uiteindelijk defect raken).

Fysieke games blijven centraal staan

Het is fantastisch dat Plaion met de Neo Geo AES+ nadrukkelijk inzet op fysieke cartridges. Daarmee blijft de opzet trouw aan de originele Neo Geo AES, waar fysieke media altijd een essentieel onderdeel van de ervaring waren.

Toch zit er onder de motorkap wel een heel erg belangrijk verschil. Waar de originele cartridges gebruikmaakten van ROM-chips, waarbij de data permanent in de chip werd gebrand, kiest Plaion nu voor flashgeheugen. Dat is vooral een praktische keuze. Flash is flexibeler in productie en vereist geen enorme oplages, wat beter past bij een nichemarkt zoals deze.

Volgens Jotego brengt die keuze wel een keerzijde met zich mee: de gebruikte geheugenchips zijn relatief duur, wat deels de prijs van zo’n 80 euro per cartridge verklaart.

Daarbij leeft de vraag hoe duurzaam dit type opslag is. Flashgeheugen kan in theorie na verloop van tijd data verliezen. In de praktijk hangt dat sterk af van het type flashchip. Voor dit soort toepassingen wordt doorgaans gekozen voor betrouwbaardere varianten die ontworpen zijn voor langdurige opslag en nauwelijks herschreven worden. Dat maakt de vergelijking met bijvoorbeeld Nintendo 3DS-cartridges, waar andere geheugentypes worden gebruikt, niet helemaal één-op-één.

Een tweede console in ontwikkeling?

Het meest opvallende detail uit het interview zit aan het einde. Jotego laat weten dat hij weet heeft van een tweede project bij Plaion, maar daar inhoudelijk niets over mag zeggen.

“Ik weet dat er nog een machine aankomt… maar ik kan er niets over zeggen.”

Hoewel er geen officiële bevestiging is, wordt binnen de community al volop gespeculeerd. Namen als de Sega Mega Drive, Sega Saturn, PC Engine en zelfs nog exotischere systemen passeren de revue.

De keuze voor een volgende console lijkt logisch. Als de AES+ commercieel succesvol blijkt, en de eerste pre-orders wijzen die kant, ligt uitbreiding van dit soort her-uitgaves voor de hand.

Wat betekent dit voor retro gaming?

De AES+ laat zien dat retrohardware niet alleen een nostalgisch product is, maar fysiek ook echt leeft! Door originele ontwerpen opnieuw te produceren met moderne middelen ontstaat een hybride vorm. Een die historisch correct is en praktisch bruikbaar op zowel moderne als klassieke televisies.

Het sluit allemaal aan bij een bredere ontwikkeling binnen gaming community. Hardcore gamers zitten niet te wachten op cloudgaming, streaming nieuwe manieren om te spelen met DRM moeilijker en minder vriendelijk te maken. Er blijft behoefte aan authentieke hardware-ervaringen.

De komende maanden zullen cruciaal zijn. Zodra de console verschijnt, zal moeten blijken of de technische claims standhouden en of de markt groot genoeg is voor verdere projecten.

Het brengt mij ook echt persoonlijk veel plezier dat deze oude consoles terugkomen. Soms twijfel ik of een website als deze nog wel toekomst heeft, maar als ik zie hoeveel liefde er nog is voor dit soort producten heb ik er ene positief gevoel over. Of het echt klopt moet nog blijken, maar voor nu lijkt één conclusie gerechtvaardigd: dit is waarschijnlijk nog maar het begin! Welke console zou jij het liefste in fysieke vorm terugzien?

Het bericht Nog een nieuwe retroconsole van Plaion en meer over de Neo Geo AES+ verscheen eerst op TijdloosGamen.